O presidente da AIPI rende contas ante a Comisión de Xustiza do Congreso dos Deputados da actividade da institución durante 2025

O presidente da Autoridade Independente de Protección do Informante, A.A.I., (AIPI), Manuel Villoria Mendieta, presentou o pasado día 26 ante a Comisión de Xustiza do Congreso dos Deputados a Memoria anual correspondente aos catro meses de funcionamento da entidade en 2025. Na súa intervención, Villoria Mendieta asegurou que desde o primeiro momento a prioridade foi posibilitar a presentación de comunicacións por parte das persoas informantes a pesar de contar con escasos medios.

Das 174 comunicacións recibidas en 2025, un terzo foron anónimas. Recibíronse 26 solicitudes de protección, das que 17 foron concedidas. En cinco casos iniciáronse actuacións por posibles represalias ou incumprimentos da confidencialidade e outros requisitos da Lei 2/2023, do 20 de febreiro, reguladora da protección das persoas que informen sobre infraccións normativas e de loita contra a corrupción. A actividade da AIPI está a crecer, segundo indicou, e no que vai de 2026 (ata o 20 de maio, rexistráronse 414 novas comunicacións e 43 solicitudes de protección, 15 das cales se concederon).

Construción da organización

Construír a propia organización, desde cero, sen antecedentes na Administración Xeral do Estado sobre a materia, ocupa e preocupa tamén ao presidente da AIPI. Neste sentido, destacou o apoio neses meses iniciais do Ministerio de Presidencia, Xustiza e Relacións coas Cortes que, nun contexto de orzamentos prorrogados, proporcionou apoio orzamentario e loxístico (especialmente tecnolóxico) para pór en marcha a institución.

Manuel Villoria reclamou na súa intervención máis medios para poder levar a cabo as funcións que a Lei 2/2023, encomenda á AIPI, xa que se pechou 2025 con 11 postos cubertos dunha Relación de Postos de Traballo de 18, cun custo orzamentario destinado a cubrir as nóminas de persoal e os gastos derivados do funcionamento ordinario.

A pesar destas dificultades, conseguíronse avances significativos:

-Creouse a sede electrónica da Autoridade.

-Deseñouse o sistema de información da AIPI.

-Púxose en funcionamento a canle externa, indispensable para a recepción de informacións e comunicacións e para a protección das persoas informantes.

-E iniciáronse as primeiras actuacións de protección.

E destacou como caso de éxito destas primeiras actuacións, pero xa en 2026, o deseño e xestión do formulario de comunicación da designación dos responsables dos sistemas internos de información das entidades públicas e privadas, cuxo prazo de presentación inicial de dous meses habilitouse desde o 9 de febreiro de 2026.

A falta de tempo non permitiu en 2025 iniciar expedientes sancionadores, pero si se traballou en sentar bases metodolóxicas sólidas que aseguren as actuacións no futuro, tanto metodológicamente como xuridicamente.

O presidente da AIPI detallou na súa intervención no Congreso outras actividades realizadas nestes primeiros meses de actuación, tales como recomendacións, resolución de consultas de interpretación da lei 2/2023, do 20 de febreiro, ou o funcionamento dos sistemas internos de información que teñen que instalar tanto as administracións públicas como moitas empresas.

Relación coas Comunidades Autónomas

A aplicación da Lei 2/2023, do 20 de febreiro, hase indo desenvolvendo polas Comunidades Autónomas a distinta velocidade. Así, algunhas Comunidades Autónomas (oito en 2025, ás que se sumaron moi recentemente outras dúas) crearon autoridades específicas para a protección de informantes, aínda que as competencias asumidas teñen diferentes alcances.

Manuel Villoria alertou de que a Lei non habilita á AIPI a actuar de forma residual, polo que, nas restantes comunidades autónomas, que carecen de mecanismos propios, a Autoridade estatal non pode actuar como canle externa (recibir informacións) nin protexer ás persoas denunciantes.

A solución para este problema de inequidad (con risco de sanción por parte da Comisión Europea) é que as Comunidades Autónomas asinen convenios específicos coa Autoridade. Neste sentido, Villoria Mendieta apremou ás Comunidades Autónomas a que de forma inmediata comprométanse á creación da autoridade e a asunción das súas competencias ou ben ao sinatura do convenio coa AIPI, que inclúe unha cláusula económica na que a Comunidade asinante asume o custo da prestación do servizo.

Modificación lexislativa

Destacou o presidente da AIPI que, para poder garantir a protección das persoas informantes de forma correcta, é dicir, cumprindo o establecido pola Directiva UE 2019/1937 do Parlamento Europeo e do Consello, do 23 de outubro de 2019, relativa á protección das persoas que informen sobre infraccións do Dereito da Unión, é necesario modificar a Lei 2/2023, nalgunhas cuestións concretas. Para acordar estas propostas traballouse nun grupo de traballo coas Comunidades Autónomas.

Estas propostas pasan por ampliar o alcance da protección outorgada ás persoas, tanto no tempo como no tipo de condutas que se poden denunciar, xa que algunhas delas non son delitos, pero son enormemente daniñas para o interese público; e tamén ampliar algunhas restricións actuais da norma á hora de admitir a protección (por exemplo, se se ha inadmitido previamente a súa comunicación nunha canle interna).

Tamén se quere incluír na normativa a posibilidade de adoptar medidas cautelares en materia de protección, e protexer así mesmo aos responsables dos sistemas internos e externos fronte a posibles presións, así como a ampliación do prazo de actuación no réxime sancionador, hoxe limitado a só tres meses, manifestamente insuficiente para expedientes complexos que esixen extremar as garantías de seguridade xurídica.

A comparencia está dispoñible na web do Congreso.